Etyka w coachingu i terapii: praktyczny poradnik

Coaching i psychoterapia często się przenikają - obie opierają się na uważnym słuchaniu, rozmowie zorientowanej na cel i towarzyszeniu w zmianie. Ta bliskość bywa jednak źródłem nieporozumień i ryzyka etycznego, zarówno dla praktyków, jak i dla osób korzystających z ich usług. Poniższy poradnik porządkuje kilka konkretnych zasad opisanych w materiałach branżowych - głównie amerykańskich - dotyczących etyki w tym obszarze.

1. Czym różni się coaching od terapii - i dlaczego to rozróżnienie ma znaczenie

Tradycyjne rozróżnienie mówi, że terapia częściej patrzy wstecz, a coaching w przyszłość - ale, jak zauważa Michelle Albaugh z Northwestern University, "ludzie tak po prostu nie działają": przeszłość kształtuje przyszłość, a mocne strony często ujawniają dawne trudności (Northwestern SESP). Cytowana tam Jenny Rogers ujmuje to tak: "Nie udajemy terapeutów traumy. Nigdy nie zajmujemy się samymi traumatycznymi doświadczeniami. To jest zadanie terapeuty (...) Zajmujemy się rozumieniem tego, jak dane doświadczenie ukształtowało daną osobę".

Z kolei S. Jasper (2015, cytowana w materiale Family Therapy Basics) podkreśla, że "praktyka coachingu i praktyka psychoterapii są wyraźnie odrębne i jako takie powinny być reklamowane osobno, aby uniknąć wprowadzenia klientów w błąd co do zakresu wykonywanej pracy" (Family Therapy Basics). To rozróżnienie nie jest formalnością - chroni odbiorcę usługi przed zamieszaniem co do tego, z jaką relacją ma do czynienia.

2. Granice i „szara strefa" emocji w sesji coachingowej

Emocje - łzy, złość, trudne historie - pojawiają się także w coachingu i same w sobie nie oznaczają, że sesja "stała się terapią". Jak radzi Jenny Rogers początkującym coachom pytającym, co zrobić, gdy klient płacze: "Nie musisz nic robić. Musisz tylko słuchać i być obecny/a" (Northwestern SESP). Materiał zaznacza jednak, że czasem łzy towarzyszą trudnościom, które utrudniają codzienne funkcjonowanie i sygnalizują potrzebę wsparcia klinicznego - w takich chwilach odpowiedzialnością coacha jest zaproponowanie dodatkowych zasobów.

Praktyczne kroki dla coacha w takiej sytuacji:

• Zauważ własną reakcję na emocje klienta, nie czyniąc jej odpowiedzialnością klienta.
• Korzystaj z refleksji własnej pracy i informacji zwrotnej od superwizora lub innych coachów.
• Jeśli temat wykracza poza Twój komfort lub kompetencje, rozważ skierowanie klienta do innego coacha lub specjalisty - to dopuszczalna i uczciwa opcja.

3. Kiedy i jak kierować klienta do terapeuty

Międzynarodowa Federacja Coachingu (ICF) w swoim Standardzie 3.7 Kodeksu Etyki wprost odnosi się do sytuacji, gdy staje się jasne, że klient potrzebuje czegoś więcej niż coachingu. Studium przypadku ICF proponuje kilka rozwiązań: poszukanie zewnętrznego wsparcia, bezpośrednią rozmowę z klientem o sytuacji lub zakończenie relacji coachingowej. Zaleca się, by coach zatrzymał proces coachingowy i wyjaśnił, że kolejnym krokiem powinna być terapia, konsultacja lub mentoring (ICF - Case Study Standard 3.7).

Podobną logikę opisuje Family Therapy Basics Jeśli chodzi o terapeutów oferujących coaching: jeśli klient coachingowy potrzebuje terapii, powinien zostać skierowany do innego licencjonowanego terapeuty - nie do tej samej osoby zmieniającej rolę.

4. Granice prawne i podwójne relacje - czego nie można pominąć

Materiał źródłowy Family Therapy Basics dotyczy przede wszystkim amerykańskich terapeutów licencjonowanych oferujących coaching i opisuje kilka zasad z tamtego kontekstu prawnego:

• Licencjonowany terapeuta oferujący coaching może nadal podlegać przepisom i zasadom etycznym swojego zawodu - niezależnie od nazwy usługi (na podstawie cytowanej wypowiedzi Kaplan, za: Paterson, 2008).
• Zalecane jest prowadzenie coachingu w ramach odrębnego podmiotu biznesowego, z osobną nazwą, materiałami marketingowymi i zgodą klienta (informed consent).
• Wiele stanów i kodeksów etycznych (np. AAMFT) ogranicza tzw. podwójne relacje między terapeutą a byłym klientem terapii - w niektórych stanach obowiązuje to nawet przez określony czas po zakończeniu terapii (przykład: Floryda - co najmniej dwa lata).

Te zasady odnoszą się do systemu regulacji zawodowych w USA (licencje stanowe, kodeksy AAMFT, ACA). Zasady prawne dotyczące coachingu i psychoterapii w Polsce mogą się różnić - ten materiał tego nie opisuje, dlatego przed podjęciem decyzji warto skonsultować się z prawnikiem znającym polskie przepisy oraz zasady właściwej izby zawodowej lub organizacji branżowej.

5. Krótkie ćwiczenie: pytania do samooceny (nie substytut terapii ani superwizji)

Poniższy zestaw pytań to jedynie punkt wyjścia do własnej refleksji - nie zastępuje terapii, superwizji ani porady prawnej:

• Czy klient/klientka jasno rozumie różnicę między usługą, którą oferuję, a psychoterapią?
• Czy mam jasno określoną procedurę skierowania, gdy pojawi się potrzeba wsparcia klinicznego?
• Czy moje materiały marketingowe i umowa oddzielają rolę coacha od ewentualnej roli terapeuty?
• Czy znam zasady etyczne i - jeśli dotyczy - prawne mojego kraju/regionu w tym zakresie?

Etyka w tym obszarze rzadko sprowadza się do jednej sztywnej reguły - to raczej, jak ujęła to Jenny Rogers, praca z "osobistą granicą", którą każdy praktyk musi świadomie wyznaczyć i regularnie weryfikować.