Psychoterapia a psychiatra - czym się różnią i od czego zacząć

Jeśli zastanawiasz się, czy szukać psychiatry, czy psychoterapeuty, to dobrze, że w ogóle o tym myślisz. Ten poradnik porządkuje podstawowe różnice na podstawie trzech angielskojęzycznych stron (brytyjskiej i dwóch amerykańskich). Nie zastępuje konsultacji ze specjalistą i nie opisuje polskiego systemu opieki.

Kim jest psychiatra, a czym jest psychoterapia

Według brytyjskiej strony NHS Health Careers psychiatria zajmuje się problemami zdrowia psychicznego, ich diagnozowaniem, postępowaniem i zapobieganiem. Psychiatrzy to lekarze, którzy uzyskali kwalifikacje z psychiatrii.

Psychoterapia (rozmowa terapeutyczna) może być prowadzona z osobami indywidualnymi, grupami, parami i rodzinami. Ta sama strona wymienia wiele podejść, m.in. poznawczo-behawioralne, psychoanalityczne, psychodynamiczne, systemowe i rodzinne oraz humanistyczne i integracyjne. Psychoterapeutą może być psychiatra, psycholog lub inny specjalista po dodatkowym szkoleniu, a coraz częściej także osoby z innym wykształceniem, które przeszły pogłębione szkolenie z psychoterapii.

Najważniejsze różnice - i to, co się nakłada

• Zakres uprawnień. Strona New Horizons Medical wskazuje jako główną różnicę zakres praktyki. Psychoterapeuci rozmawiają z pacjentem i uczą radzenia sobie z trudnościami, a psychiatrzy mogą dodatkowo przepisywać leki.
• Wykształcenie. Psychiatra jest lekarzem. Według NHS psychologowie zazwyczaj nie mają wykształcenia medycznego.
• Diagnostyka. Doctor On Demand podaje, że psychiatra może zlecać badania laboratoryjne lub badania obrazowe mózgu, aby pomóc w diagnozie.
• Nakładanie się ról. NHS podkreśla, że zakresy pracy tych specjalistów w dużej mierze się pokrywają. Według Doctor On Demand psychiatra może też prowadzić terapię. NHS opisuje ponadto lekarzy psychoterapeutów: to lekarze po specjalizacji z psychiatrii, którzy przeszli trzy- lub czteroletnie szkolenie z psychoterapii.

Strona New Horizons Medical dodaje, że wiele problemów najlepiej leczyć połączeniem psychiatrii i psychoterapii. Twierdzi też, że takie podejście zwykle daje najlepsze wyniki, ale nie podaje badań na poparcie tej tezy. Traktuj to jako opinię, nie dowód.

Od czego zacząć - konkretne kroki

1. Nazwij swoją potrzebę. New Horizons Medical sugeruje zastanowić się, czy chcesz rozważyć leki, czy na razie zacząć od rozmowy.
2. Weź pod uwagę ogólną wskazówkę. Doctor On Demand pisze, że na ogół od terapii warto zacząć przy łagodnych lub umiarkowanych trudnościach, jeśli komfortowo Ci się o nich mówi. Psychiatra może być lepszym pierwszym krokiem, gdy masz rozpoznanie lub historię choroby psychicznej albo objawy są ciężkie lub bardzo utrudniają funkcjonowanie. To ogólna zasada z serwisu komercyjnego, nie zastąpi oceny specjalisty.
3. Zapytaj lekarza rodzinnego. Oba amerykańskie źródła wspominają, że lekarz podstawowej opieki może pomóc wybrać ścieżkę, a czasem skierować dalej.
4. Sprawdź koszty i zasady dostępu. Źródła omawiają ubezpieczenia amerykańskie, więc w Polsce sprawdź to u konkretnego świadczeniodawcy lub w swojej placówce.
5. Nie zniechęcaj się po pierwszej wizycie. New Horizons Medical zaznacza, że znalezienie odpowiedniego specjalisty może zająć trochę czasu.

Pomocna może być krótka lista pytań przed wizytą, np.: „Jakie podejście stosuje Pan/Pani w pracy?”, „Jakie są Pana/Pani kwalifikacje i szkolenie?”, „Jak wyglądają kolejne spotkania?”. To zwykły szablon przygotowawczy, a nie terapia ani ćwiczenie lecznicze.

Ograniczenia tego poradnika

• Źródła pochodzą z Wielkiej Brytanii i USA. Nie opisują polskich tytułów zawodowych, skierowań ani refundacji.
• Dwie strony to materiały firm oferujących usługi, więc mogą mieć cel promocyjny. Nie przywołują badań.
• Nie znajdziesz tu porad o lekach, rozpoznań ani obietnic skuteczności. O tym, co jest dla Ciebie właściwe, decyduje specjalista po rozmowie z Tobą.
• Jeśli sytuacja jest kryzysowa, nie czekaj na wizytę planową i skontaktuj się z lokalnymi służbami ratunkowymi lub pomocą kryzysową.