Pornografia niszczy związki - czy na pewno wiesz, co oglądasz razem z partnerem?

Mężczyzna, nazwijmy go Marek, przyszedł do mnie po tym, jak jego partnerka odkryła historię przeglądania w jego telefonie. Nie powiedział mi tego na początku. Powiedział tylko, że „mają problemy z intymnością". Dopiero po godzinie rozmowy wyszło to, co naprawdę leżało między nimi jak nierozładowana bomba - kilka lat regularnego oglądania pornografii, o którym ona nie wiedziała nic. Nie chodzi o to, że ukrywał „coś złego". Po prostu nigdy nie rozmawiali o tym, czego każde z nich potrzebuje, czego się boi i co sobie wyobraża pod słowem „bliskość". Pornografia nie zniszczyła ich związku. Zrobiło to milczenie.

Pornografia - temat, który wszyscy omijają szerokim łukiem

Zacznę od liczb, bo lubię konkrety. Szacuje się, że ponad 90% mężczyzn i około 30-60% kobiet ogląda pornografię regularnie lub okazjonalnie. To nie jest problem marginalny. To zjawisko, które siedzi w sypialniach milionów par - i o którym te pary prawie nigdy nie rozmawiają. Dlaczego? Bo jest wstydliwe. Bo „porządni ludzie tego nie robią". Bo łatwiej udawać, że tego nie ma.

Przez 18 lat pracy z ludźmi - jako psycholog, trener, ale też po prostu jako człowiek, który słucha - widziałem ten schemat dziesiątki razy. Pornografia rzadko bywa tematem pierwszej rozmowy. Pojawia się gdzieś w środku, kiedy relacja już skrzypi, kiedy seks przestał działać, kiedy jedno z partnerów czuje się niewystarczające, niewidoczne albo zastąpione przez ekran.

Nie jestem tutaj po to, żeby moralizować. Nie jestem też po to, żeby powiedzieć ci, że oglądanie pornografii jest „w porządku" albo „nieszkodliwe". Jestem tu po to, żebyś pomyślał - i to głęboko - co pornografia robi z twoją relacją. Konkretnie. Mierzalnie. Twojej relacji, nie jakiejś statystycznej.

Co pornografia robi z mózgiem - i dlaczego to ważne dla związku

Pornografia działa na mózg podobnie jak inne substancje czy zachowania uzależniające - przez układ nagrody. Każdy bodziec wizualny wywołuje wyrzut dopaminy - neuroprzekaźnika odpowiedzialnego za poczucie przyjemności i motywację. Problem polega na tym, że mózg szybko się adaptuje. To, co dziś wywołuje silną reakcję, jutro przestaje wystarczać. Potrzeba więcej, mocniej, inaczej.

Jeśli chodzi o związku oznacza to jedno: realna partnerka lub realny partner zaczyna przegrywać w tej nieświadomej rywalizacji. Nie chodzi o to, że jest gorsza lub gorszy. Po prostu jest przewidywalna. Jest człowiekiem z nastrojami, ze zmęczeniem, z potrzebą rozmowy przed seksem. Pornografia daje natychmiastową gratyfikację bez żadnych kosztów emocjonalnych. I tu zaczyna się problem.

Badania Gary'ego Wilsona, opublikowane w jego pracy „Your Brain on Porn" (Twój mózg na pornografii), pokazują, że regularne oglądanie pornografii może prowadzić do:

• Desensytyzacji - czyli zobojętnienia - na normalne bodźce seksualne
• Zaburzeń erekcji wywołanych przez pornografię - co brzmi paradoksalnie, ale jest dobrze udokumentowane
• Obniżenia satysfakcji z seksu z partnerem
• Trudności z emocjonalnym zaangażowaniem podczas intymności

To nie jest teoria spiskowa konserwatystów. To neurobiologia. Mózg nie odróżnia „pornografia dla zabawy" od „pornografia jako nawyk". On po prostu się przystosowuje do bodźców, które regularnie otrzymuje.

Trzy sposoby, w jakie pornografia niszczy relację - nawet gdy oboje o tym wiecie

Przychodzą do mnie pary, w których oboje oglądają pornografię wspólnie, uważają to za normalne i twierdzą, że to „wzmacnia ich życie seksualne". Część z nich ma rację - na początku. Potem jednak zauważam ten sam schemat.

1. Nierealistyczne oczekiwania seksualne

Pornografia to nie jest dokument przyrodniczy o seksie. To produkcja - z oświetleniem, montażem, castingiem i scenariuszem. Ciała aktorów pornograficznych to często wynik chirurgii plastycznej, specyficznych kątów kamery i wielogodzinnych zdjęć wyciętych do trzynastu minut. Jeśli mężczyzna lub kobieta regularnie konfrontuje swoje ciało z tym, co widzi na ekranie, zaczyna nie lubić siebie. A potem zaczyna nie lubić partnera - bo też nie pasuje do obrazka.

Widziałem kobiety, które wstydziły się swojego ciała w łóżku, bo ich partnerzy oglądali pornografię z aktorkami o określonym typie urody. Widziałem mężczyzn, którzy czuli się niewystarczający, bo nie potrafili przez godzinę spełniać oczekiwań wziętych z ekranu. To nie jest seks. To jest spektakl, który niszczy poczucie własnej wartości obojga.

2. Zastępowanie prawdziwej intymności wirtualną

Intymność to nie tylko seks. To gotowość bycia widzianym - ze swoimi lękami, słabościami, nieidealnym ciałem i niezręcznymi momentami. Pornografia tej gotowości nie wymaga. Jest bezpieczna, bo jest jednostronna. Masz dostęp do wszystkiego bez ryzyka odrzucenia, bez potrzeby tłumaczenia się, bez konieczności bycia obecnym emocjonalnie.

Problem? To samo zaczyna się przenosić na relację. Kiedy człowiek przyzwyczai się do intymności bez ryzyka, prawdziwa bliskość zaczyna go przerażać. Staje się zbyt wymagająca, zbyt skomplikowana. Łatwiej jest wziąć telefon.

3. Sekret jako trucizna

Wróćmy do Marka. Jego problemem nie było oglądanie pornografii. Jego problemem był sekret. Sekret buduje mur - cienki na początku, gruby z każdym rokiem. Kiedy partnerka odkrywa, że przez pięć lat żyła obok kogoś, kto miał przed nią cały ten świat ukryty, reakcja to rzadko kiedy złość. Częściej to ból i pytanie: „Czy w ogóle mnie znał? Czy ja znałam jego?"

Zaufanie w związku to nie jest coś, co się ma albo nie ma. To jest coś, co się buduje każdym małym momentem szczerości i niszczy każdym małym kłamstwem przez zaniechanie.

Kiedy pornografia staje się realnym problemem - sygnały, których nie ignoruj

Nie twierdzę, że każda osoba, która obejrzała pornografię, ma problem. Twierdzę, że problem zaczyna się wtedy, kiedy pojawia się przynajmniej kilka z poniższych sygnałów:

• Wolisz masturbację przy pornografii niż seks z partnerem - regularnie, nie okazjonalnie
• Trudno ci utrzymać wzwód lub osiągnąć orgazm bez pornografii
• Myślisz o pornografii w ciągu dnia, masz trudność z koncentracją na innych rzeczach
• Twój partner lub partnerka zgłasza, że czuje się odrzucony, niewystarczający
• Ukrywasz to, co oglądasz - i kłamiesz w związku z tym
• Potrzebujesz coraz mocniejszych, bardziej ekstremalnych treści, żeby poczuć ten sam poziom pobudzenia
• Seks z partnerem wydaje ci się nudny, nieciekawy, zbyt „mało

Jeśli widzisz się w co najmniej trzech z tych punktów - to nie jest kwestia oceny moralnej. To jest sygnał, że twój mózg i twój związek potrzebują uwagi.

Co możesz zrobić - praktycznie i bez ściemy

Nie sprzedam ci tutaj prostego przepisu na „pięć kroków do idealnego związku bez pornografii". Bo to nie istnieje. Są natomiast konkretne rzeczy, które robię z parami w gabinecie i które działają.

Porozmawiaj - zanim problem urośnie do rozmiarów góry lodowej

Wiem, że to łatwiej powiedzieć niż zrobić. Rozmowa o pornografii wymaga odwagi - od obojga stron. Zacznij od tego, co czujesz, nie od oskarżeń. Zamiast „oglądasz pornografię i mnie zdradzasz emocjonalnie" powiedz „kiedy widzę, że wolisz ekran ode mnie, czuję się niewystarczający/a". To jest różnica między zamknięciem rozmowy a jej otwarciem.

Zrób test 30 dni bez pornografii

To nie jest moja propozycja - to coraz popularniejszy eksperyment wśród mężczyzn (i kobiet), zwany „nofap" lub po polsku: odstawienie pornografii. Przez 30 dni zero pornografii, zero masturbacji przy pornografii. Obserwuj, co się dzieje z twoją energią, z poziomem zainteresowania partnerem, z jakością seksu. Wielu mężczyzn, którzy przez lata twierdzili, że pornografia „nie robi im nic", po 30 dniach bez niej odkrywa, jak bardzo zmienił się ich poziom pożądania wobec realnej partnerki.

Zajmij się tym, co pornografia zastępuje

Pornografia rzadko jest celem samym w sobie. Najczęściej jest ucieczką - od stresu, od nudy, od lęku przed odrzuceniem, od trudnych emocji. Zapytaj siebie szczerze: kiedy sięgam po pornografię? Co poprzedza te momenty? Odpowiedź na to pytanie mówi więcej o tobie niż o samej pornografii.

Pracowałem z mężczyzną, który oglądał pornografię wyłącznie po kłótniach z żoną. Pornografia była jego sposobem na radzenie sobie z bezradnością i złością. Kiedy nauczył się innych narzędzi regulacji emocji - pornografia przestała być potrzebna. Sama z siebie.

Poszukaj wsparcia - i nie wstydź się tego

Jeśli czujesz, że przekroczyłeś granicę od nawyku do uzależnienia - szukaj pomocy. Psychoterapeuta, seksuolog, grupy wsparcia. To nie jest słabość. To jest decyzja człowieka, który traktuje swój związek poważnie.

Moje przemyślenie na koniec - bo chcę być z tobą szczery

Nie wiem, czy pornografia jest zła. To pytanie moralne i każdy musi odpowiedzieć na nie sam. Wiem natomiast jedno: każda para, z którą pracowałem i w której pornografia była tematem tabu, przeszła przez znacznie więcej bólu niż te pary, które potrafiły o tym rozmawiać. Sekret zawsze kosztuje więcej niż prawda.

Twój związek jest wart tej trudnej rozmowy. Twoja partnerka lub twój partner jest wart tego, żebyś był z nią lub z nim w pełni - a nie w połowie, podczas gdy druga połowa ciebie jest gdzieś indziej, na ekranie.

Jeśli ten artykuł coś w tobie poruszył - nie odkładaj tego na później. Zadzwoń. Napisz. Usiądź razem przy stole i zacznij rozmawiać. Nawet niezręcznie, nawet z drżącymi rękoma. Właśnie na tym polega budowanie prawdziwej relacji.

Źródła

• Wilson, G. (2014). Your Brain on Porn: Internet Pornography and the Emerging Science of Addiction. Commonwealth Publishing.
• Voon, V. i in. (2014). Neural Correlates of Sexual Cue Reactivity in Individuals with and without Compulsive Sexual Behaviours. PLOS ONE, 9(7).
• Bridges, A. J., Wosnitzer, R., Scharrer, E., Sun, C., & Liberman, R. (2010). Aggression and Sexual Behavior in Best-Selling Pornography Videos: A Content Analysis Update. Violence Against Women, 16(10), 1065-1085.
• Park, B. Y. i in. (2016). Is Internet Pornography Causing Sexual Dysfunctions? A Review with Clinical Reports. Behavioral Sciences, 6(3), 17.
• Gottman, J. (2011). The Science of Trust: Emotional Attunement for Couples. W. W. Norton & Company.
• Maltz, W., & Maltz, L. (2008). The Porn Trap: The Essential Guide to Overcoming Problems Caused by Pornography. Harper Paperbacks.