Strach przed samotnością w związku: co mówią badania

Czym jest strach przed samotnością?

Część informacji w tym tekście pochodzi z eseju studenckiego Rachael Fields (2024), napisanego na zajęciach z metodologii badań psychologicznych na University of North Dakota. Opisy badań Spielmann i współautorów oraz Apostolou i Christoforou są podane za tym esejem i nie zostały sprawdzone w publikacjach pierwotnych, więc to informacje z drugiej ręki.

Badacze definiują strach przed samotnością (ang. fear of being single, FOBS) jako „concern, anxiety, or distress regarding the current or prospective experience of being without a romantic partner” - czyli obawę, niepokój lub cierpienie związane z obecnym lub przyszłym byciem bez partnera romantycznego (Spielmann i in., 2013). Bonarska i in. (2025), powołując się na Spielmann i in. (2013), piszą, że dotyczy to zarówno osób samotnych, jak i osób w związkach, które obawiają się, że mogą znów zostać same. Według tych autorów FOBS jest bliżej związany z troską o status własnego związku niż z samym faktem bycia singlem. Potrzeba bycia z kimś wynika z bardziej podstawowej ludzkiej potrzeby przynależności (Baumeister & Leary, 1995; Mellor i in., 2008), ale - jak podkreśla Rachael Fields (2024) - nie jest ona niezbędna do przetrwania, choć presja społeczna może sprawiać wrażenie, że tak jest.

Dlaczego o tym uczuciu mówi się dziś częściej?

Fields (2024) pisze, że o strachu przed samotnością mówi się ostatnio częściej, i zwraca uwagę na rolę mediów społecznościowych: przykładowo (sytuacja hipotetyczna) osoba przegląda TikToka i widzi parę opowiadającą o wspólnych pomysłach na randkę, siedząc sama w pokoju - może to nasilić poczucie osamotnienia. Autorka przytacza też dane liczbowe: w Stanach Zjednoczonych w 2023 roku było 62 miliony par małżeńskich, wobec 40 milionów w 1960 roku (Statista, 2024, cyt. za Fields, 2024). Przedstawia to jako możliwy czynnik stresu dla osób samotnych, które mogą czuć, że muszą być w związku, by pasować do reszty społeczeństwa. To dane wyłącznie z USA - nie mówią wprost o sytuacji w Polsce. Nie dowodzą też, że liczba małżeństw powoduje lęk przed samotnością u pojedynczych osób; Fields wskazuje na możliwy czynnik stresu, a nie na wykazany wynik.

Jak strach przed samotnością wpływa na wybory w związku

Według opisu w eseju Fields (2024) badanie Spielmann i współautorów (2013) wykazało, że osoby o niepewnym stylu przywiązania częściej pozostają w związkach, które nie osiągają ich pierwotnych standardów, podczas gdy osoby o bezpiecznym stylu przywiązania częściej kończą relacje, które nie zaspokajają ich potrzeb. Inne badanie tego zespołu (Spielmann i in., 2015/2016) pokazało, że FOBS wzrasta po rozstaniu niezależnie od tego, kto je zainicjował. Fields podaje też, że po rozstaniu rósł lęk przywiązaniowy, związany z tęsknotą za poprzednim związkiem.

Nowsze badanie eksperymentalne (Bonarska i in., 2025, Acta Psychologica) na dwóch polskich próbach (Study 1: N=329, osoby single w wieku 18-80 lat; Study 2: N=292, osoby single i w związkach w wieku 18-55 lat) wykazało, że wyższy poziom FOBS korelował z większą gotowością do „obniżania standardów” oraz z deklarowanym prawdopodobieństwem podejmowania zarówno zwyczajnych, jak i bardziej skrajnych zachowań w poszukiwaniu partnera. Przykłady skrajnych pozycji z tego badania to zaniedbywanie obowiązków rodzinnych, randkowanie z różnymi osobami mimo poczucia niedopasowania oraz pisanie do wielu nieznajomych w mediach społecznościowych. Ważne zastrzeżenie: manipulacja eksperymentalna FOBS działała niespójnie między badaniami - nie przyniosła istotnych różnic w starszej próbie (Study 1), za to zadziałała w młodszej próbie (Study 2). Autorzy sami wskazują, że wiek i wcześniejsze doświadczenia związkowe mogą tłumaczyć te rozbieżności, a mierzone zmienne opierały się na deklaracjach uczestników, a nie na obserwacji ich faktycznych zachowań.

Samotność ma też swoje dobre strony

Według Fields badanie Apostolou i Christoforou (2022), dotyczące atrakcyjnych stron życia w pojedynkę, wskazało wśród zalet m.in. wolność („nikt nie dyktuje moich działań” - m.in. brak potrzeby proszenia o zgodę, możliwość robienia tego, na co ma się ochotę) oraz „brak zranienia” (brak obaw o zdradę czy rozstanie). Fields nie podaje wielkości ani reprezentatywności próby w tym badaniu, więc nie wiadomo, jak powszechne są te odczucia w populacji ogólnej.

Co możesz zrobić - kroki i ograniczenia

Poniższe punkty to materiał do refleksji, a nie terapia ani diagnoza. Jeśli lęk przed samotnością istotnie utrudnia ci funkcjonowanie lub wpływa na decyzje w sposób, który cię niepokoi, warto rozważyć rozmowę ze specjalistą (np. psychologiem).

• Zauważ różnicę między pragnieniem a lękiem. Zapytaj siebie, czy dana decyzja o wejściu w związek (lub pozostaniu w nim) wynika z pociągu do konkretnej osoby, czy raczej z obawy przed pustką.
• Obserwuj wpływ mediów społecznościowych. Jeśli po przeglądaniu treści o parach czujesz się gorzej, spróbuj ograniczyć czas na tych platformach i zauważ, czy coś się zmienia - to hipotetyczny mechanizm, wart sprawdzenia we własnym doświadczeniu, a nie ustalony fakt dotyczący każdego.
• Sprawdź swoje wzorce w związkach. Czy zdarza ci się zostawać w relacji, która cię nie satysfakcjonuje, bo alternatywa wydaje się gorsza? Według opisu w eseju Fields taki wzorzec występował częściej u osób o niepewnym stylu przywiązania - to nie oznacza, że dotyczy każdego, kto się z nim zmierzy.
• Spisz plusy bycia bez partnera. Inspirując się przykładami z badania Apostolou i Christoforou (2022) - wolność, brak obaw o zdradę czy rozstanie - możesz zobaczyć pełniejszy obraz swojej sytuacji.

To ćwiczenie ma charakter poglądowy i nie zastępuje profesjonalnej pomocy psychologicznej.