Coaching - czy to działa, czy tylko drogi placebo?

Zapłaciłeś kilka tysięcy złotych za sesje z coachem i po trzech miesiącach... nic. Dalej siedzisz w tej samej pracy, dalej odkładasz decyzję o zmianie, dalej masz ten sam problem z motywacją. Znasz kogoś takiego? A może sam byłeś w tej sytuacji?

Przez 18 lat pracy jako psycholog i trener biznesu widziałem coaching z obu stron - jako praktykujący specjalista i jako klient. Widziałem, jak coaching dosłownie zmienia życie ludzi. I widziałem, jak staje się drogim hobby, które daje złudzenie pracy nad sobą, podczas gdy nic się nie zmienia. Czas powiedzieć wprost - co sprawia, że coaching działa i kiedy jest kompletną stratą czasu.

Czym coaching naprawdę jest - i czym nie jest

Zacznijmy od podstaw, bo tu tkwi źródło większości nieporozumień. Coaching to nie terapia. Nie jest też mentoringiem, doradztwem ani szkoleniem. To proces, w którym wykwalifikowany coach pomaga klientowi odkryć własne zasoby, zdefiniować cele i wypracować konkretny plan działania. Kluczowe słowo to własne zasoby.

Coach nie da ci odpowiedzi. Nie powie ci, co masz robić. Nie rozwiąże twojego problemu za ciebie. Jeśli ktoś ci obiecuje, że po dziesięciu sesjach będziesz zarabiał dwa razy więcej i schudniesz dziesięć kilogramów - uciekaj. To nie coach, to sprzedawca marzeń.

Prawdziwy coaching opiera się na założeniu, że klient sam posiada odpowiedzi na swoje pytania - potrzebuje tylko odpowiednich pytań, struktury i przestrzeni, żeby je znaleźć. To przypomina filozofia? Tak, trochę tak. I właśnie dlatego wielu ludzi jest rozczarowanych - oczekują gotowych rozwiązań, a dostają narzędzia do samodzielnego myślenia.

Kiedy coaching działa - i co na to mówi nauka

Nie lubię sprzedawać czegoś na ślepo, więc sięgnijmy po dane. Badania opublikowane w International Journal of Evidence Based Coaching and Mentoring pokazują, że coaching zwiększa skuteczność osiągania celów zawodowych średnio o 70 procent w porównaniu z osobami, które działają bez wsparcia. Inne badania, między innymi te prowadzone przez ICF (Międzynarodową Federację Coachów), wskazują, że 80 procent klientów coachingowych odnotowuje wzrost pewności siebie, a 70 procent poprawę wyników w pracy.

To brzmi świetnie. Zanim jednak zaczniesz rezerwować pierwszą sesję, powiem ci, kiedy te liczby mają sens:

• Masz konkretny cel - nie „chcę być szczęśliwszy", tylko „chcę w ciągu sześciu miesięcy zmienić branżę na IT".
• Jesteś gotowy na działanie - coaching to nie rozmowy terapeutyczne. Między sesjami musisz wykonywać konkretne zadania.
• Problem nie jest kliniczny - depresja, lęki, traumy wymagają psychoterapeuty, nie coacha.
• Masz zasoby do zmiany - energię, czas, przynajmniej minimalną stabilność życiową.

Pamiętam klienta - nazwijmy go Marcin - który przyszedł do mnie po roku pracy z poprzednim coachem. Był sfrustrowany, wyczerpany i bogatszy o kilkanaście tysięcy złotych mniej. Kiedy zapytałem go, co osiągnął przez ten rok, powiedział: „Wiem, czego nie chcę w życiu." To był efekt roku coachingu. Problem polegał na tym, że Marcin miał nierozwiązane sprawy z przeszłości, które blokowały go od działania. Potrzebował psychoterapii, nie coachingu. Dobry coach powinien był to rozpoznać na wstępie i skierować go do odpowiedniego specjalisty. Ten tego nie zrobił - i to jest jeden z największych problemów na rynku.

Rynek coachingu - pole minowe dla klientów

Powiem ci coś, o czym większość coachów woli nie mówić: rynek coachingu w Polsce jest nieregulowany. Każdy może jutro wydrukować wizytówkę z napisem „Coach biznesowy" i zacząć brać pieniądze za sesje. Nie potrzeba dyplomu, licencji ani żadnych formalnych kwalifikacji.

To nie znaczy, że wszyscy coachowie są oszustami. Znaczy to, że jako klient musisz być wyjątkowo ostrożny. Na co zwracać uwagę?

• Certyfikacja ICF lub EMCC - to dwie najbardziej uznane organizacje coachingowe na świecie. Certyfikat ACC, PCC lub MCC od ICF to sygnał, że dana osoba przeszła rzetelne szkolenie i superwizję.
• Doświadczenie w twojej dziedzinie - coach kariery to nie to samo co coach przywódczy. Pytaj o specjalizację.
• Transparentność metodologii - dobry coach potrafi ci wyjaśnić, jak pracuje i dlaczego.
• Sesja próbna - większość profesjonalistów oferuje pierwsze spotkanie w formie sesji poznawczej. Jeśli ktoś odmawia, zastanów się, dlaczego.

Mam znajomego, który ukończył trzydniowy kurs online i następnego dnia ogłosił się „Life Coachem i Ekspertem od Transformacji". Wiem, bo ten kurs kosztował go czterysta złotych, a on sam zaczął pobierać trzysta złotych za godzinę. To nie jest jednostkowy przypadek. To epidemia.

Jak wycisnąć z coachingu maksimum - praktyczny przewodnik

Zakładam, że zdecydowałeś się spróbować. Świetnie. To jak sprawić, żeby te pieniądze i czas nie poszły w błoto?

Przed pierwszą sesją

Zanim usiądziesz naprzeciw coacha, odpowiedz sobie na trzy pytania:

• Czego konkretnie chcę osiągnąć w wyniku tego procesu?
• Jak będę wiedział, że osiągnąłem sukces?
• Co mnie powstrzymuje przed osiągnięciem tego celu bez coacha?

Jeśli nie potrafisz odpowiedzieć na te pytania, to dobry znak - coaching może ci właśnie w tym pomóc. Ważne jednak, żebyś miał ich świadomość przed wejściem do procesu.

W trakcie procesu

Coaching działa jak siłownia. Jednorazowa wizyta nic nie zmieni. Regularność i konsekwencja to fundament. Co robić między sesjami:

• Wykonuj zadania domowe - to nie jest opcja, to warunek konieczny.
• Prowadź dziennik refleksji - zapisuj obserwacje, myśli, przełomy.
• Informuj coacha o tym, co nie działa - dobry coach to zniesie i dostosuje podejście.
• Bądź szczery - z coachem i z sobą. Jeśli czegoś nie zrobiłeś, powiedz to wprost.

Na koniec procesu

Dobry coaching powinien prowadzić do uniezależnienia się od coacha. Jeśli po roku nadal czujesz, że nie możesz funkcjonować bez comiesięcznych sesji - coś poszło nie tak. Celem jest to, żebyś internalizował narzędzia i stosował je samodzielnie.

Moje osobiste przemyślenia - po 18 latach w tej branży

Przez lata wypracowałem własne przekonanie na temat coachingu, które być może nie spodoba się wszystkim w środowisku: coaching jest skuteczny tylko wtedy, gdy klient chce zmiany bardziej niż chce komfortu.

Brzmi banalnie. W praktyce to jeden z najtrudniejszych warunków do spełnienia. Większość ludzi, którzy przychodzą na coaching, chce zmiany - ale boi się konsekwencji tej zmiany. Chcą innej pracy, bo obecna ich wykańcza - lecz boją się niestabilności finansowej. Chcą zdrowszych relacji - lecz boją się konfrontacji. Chcą rozwinąć własny biznes - lecz boją się porażki.

Coach może pomóc ci zobaczyć te mechanizmy. Może pomóc ci je zrozumieć. Może stworzyć plan działania, który minimalizuje ryzyko. Lecz decyzja, żeby skoczyć - zawsze należy do ciebie.

Miałem kiedyś klientkę - powiedzmy, że Agnieszka - dyrektorka w korporacji, zarabiająca świetne pieniądze, zupełnie wypalona. Po czterech sesjach zobaczyła wyraźnie, że chce odejść i założyć własną firmę szkoleniową. Miała plan, miała oszczędności, miała kompetencje. Na piątej sesji powiedziała mi: „Jan, wiem, co powinnam zrobić. Nie zrobię tego." Szanowałem tę decyzję. Coaching nie jest po to, żeby zmuszać cię do zmiany. Jest po to, żebyś podejmował świadome decyzje - nawet jeśli ta decyzja brzmi „zostaję tam, gdzie jestem".

Podsumowanie - czy warto?

Tak. I nie. Coaching warto wypróbować, jeśli:

• Masz konkretny cel i gotowość do działania.
• Wybierzesz certyfikowanego, rzetelnego specjalistę.
• Jesteś gotowy na szczerość - ze sobą i z coachem.
• Rozumiesz, że to ty robisz robotę, nie coach.

Coaching to narzędzie. Świetny młotek w rękach kogoś, kto nie wie, gdzie wbić gwóźdź - to stracony pieniądz. W rękach kogoś z jasną wizją i determinacją - to może skrócić drogę do celu o lata.

Jeśli zastanawiasz się, czy to dla ciebie - zrób jeden krok. Umów się na sesję próbną z certyfikowanym coachem. Jedna rozmowa może dać ci odpowiedź na to pytanie lepiej niż jakikolwiek artykuł, który przeczytasz w internecie. Łącznie z tym.

Źródła

• Grant, A. M. (2014). The efficacy of executive coaching in times of organisational change. Journal of Change Management, 14(2), 258-280.
• International Coaching Federation (2020). ICF Global Coaching Study: Executive Summary. ICF.
• Theeboom, T., Beersma, B., van Vianen, A. E. M. (2014). Does coaching work? A meta-analysis on the effects of coaching on individual level outcomes in an organizational context. Journal of Positive Psychology, 9(1), 1-18.
• Passmore, J., Fillery-Travis, A. (2011). A critical review of executive coaching research: A decade of progress and what's to come. Coaching: An International Journal of Theory, Research and Practice, 4(2), 70-88.
• Gajos, J. (2022). Na Własnych Zasadach. Wydawnictwo własne.