Korepetycje zmieniają osobowość dziecka. I nie chodzi o oceny

Dziecko wraca z korepetycji. Pytasz: "Jak poszło?". Sprawdzasz postępy w nauce. Nikt nie pyta o coś innego - czy te dodatkowe zajęcia zmieniają jego osobowość.

Psychologowie z Uniwersytetu Pedagogicznego w Pekinie właśnie opublikowali badanie, które pokazuje coś nieoczywistego. Korepetycje nie tylko uczą matematyki czy angielskiego. Wpływają na to, kim dziecko się staje - na jego sumienność, otwartość, stabilność emocjonalną.

Problem? Ten wpływ nie jest jednakowy dla wszystkich.

Nie każde dziecko reaguje tak samo

Badacze przeanalizowali dane 2836 chińskich uczniów w wieku 10-12 lat. Część chodziła na korepetycje, część nie. I tu zaczyna się ciekawe.

Okazało się, że korepetycje wpływają na osobowość dzieci - efekt zależy od trzech rzeczy: kim jest dziecko, jaka jest jego rodzina i w jakiej szkole się uczy. Naukowcy nazywają to "heterogenicznym efektem" - brzmi skomplikowanie, no ale chodzi po prostu o to, że ta sama sytuacja działa na różne dzieci inaczej.

Weźmy sumienność - tę cechę, która sprawia, że dziecko jest zorganizowane, wytrwałe, odpowiedzialne. U niektórych dzieci korepetycje ją wzmacniają.

U innych - wcale.

Kiedy korepetycje pomagają budować charakter

Badanie pokazało kilka wzorców. Dziewczynki bardziej niż chłopcy zyskują na sumienności przez dodatkowe zajęcia. Dlaczego? Autorzy sugerują, że dziewczynki mogą być bardziej podatne na strukturę i oczekiwania, które niosą ze sobą korepetycje.

Dzieci z rodzin o wyższym statusie społeczno-ekonomicznym też więcej zyskują. Nie chodzi tylko o pieniądze na lepszych korepetytorów. Chodzi o całe środowisko - rodzice, którzy sami cenią wytrwałość i systematyczność, przekazują te wartości. Korepetycje stają się wtedy częścią większego układu.

I jeszcze jedno: dzieci z lepszych szkół. Tu mechanizm jest prosty - w szkole, gdzie panuje kultura osiągnięć i odpowiedzialności, korepetycje wpisują się w ten klimat. Wzmacniają to, co dziecko i tak już dostaje.

Kiedy dodatkowe zajęcia nic nie dają

Są też dzieci, u których korepetycje nie zmieniają praktycznie nic. Albo zmieniają - na gorsze.

Chłopcy z rodzin o niższym statusie ekonomicznym, uczący się w słabszych szkołach - u nich korepetycje często nie przekładają się na rozwój osobowości. Czasem wręcz przeciwnie: dodatkowy stres, presja, brak czasu na zabawę i odpoczynek mogą obniżać stabilność emocjonalną.

To jak sadzenie rośliny w niewłaściwej glebie. Możesz podlewać i nawozić, ale jeśli brakuje podstawowych warunków - światła, dobrej ziemi, odpowiedniej temperatury - roślina nie urośnie.

A może nawet zwiędnąć.

Co to oznacza dla rodziców

Jeśli zastanawiasz się nad korepetycjami dla swojego dziecka, to badanie podsuwa kilka pytań wartych rozważenia.

Po pierwsze: po co? Jeśli chodzi tylko o oceny, to OK - jasny cel. Jeśli liczysz, że korepetycje "ukształtują charakter", to wiedz, że to nie działa automatycznie. Zależy od dziecka, od was jako rodziny, od szkoły.

Po drugie: czy twoje dziecko ma warunki, żeby na tym skorzystać? Jeśli w domu panuje chaos, brakuje wsparcia, a w szkole atmosfera jest kiepska - korepetycje mogą być kolejnym źródłem stresu. Nie rozwoju.

Po trzecie: obserwuj nie tylko oceny. Zwracaj uwagę, jak dziecko się zmienia. Czy staje się bardziej zorganizowane, czy bardziej spięte? Czy zyskuje pewność siebie, czy traci radość?

Osobowość to nie tylko geny

Przez lata psychologowie spierali się, czy osobowość jest czymś wrodzonym, czy kształtuje się przez doświadczenia. Dziś wiemy: jedno i drugie. Mamy pewne predyspozycje. Środowisko je modeluje.

Korepetycje to jedno z takich doświadczeń. Nie największe, nie najważniejsze - dla dziecka spędzającego kilka godzin tygodniowo na dodatkowych zajęciach to realne środowisko. Uczy nie tylko wiedzy, ale też nawyków, postaw, sposobów radzenia sobie z wymaganiami.

Autorzy badania podkreślają coś jeszcze: efekt korepetycji na osobowość jest bardziej złożony niż na wyniki w nauce. Oceny można zmierzyć testem.

Osobowość? To długi proces, zależny od setek czynników.

Co dalej z tymi danymi

Badanie zostało przeprowadzone w Chinach - kraju, gdzie korepetycje to niemal norma. W niektórych regionach ponad 70% dzieci chodzi na dodatkowe zajęcia. Czy te wyniki działają też w Polsce? Pewnie tak, choć z pewnymi różnicami.

W Polsce presja na korepetycje jest mniejsza. Rośnie. I warto, żebyśmy jako rodzice podchodzili do tego świadomie. Nie kopiowali schematów "bo wszyscy tak robią", ale patrzyli na swoje dziecko, jego potrzeby, jego możliwości.

Naukowcy postulują, żeby system edukacji brał pod uwagę te różnice. Żeby wsparcie - czy to korepetycje, czy inne formy pomocy - było dostosowane do konkretnego dziecka. Nie "jeden rozmiar dla wszystkich".

Może. Zanim system się zmieni, ty możesz zmienić swoje podejście. Możesz przestać traktować korepetycje jak uniwersalny lek na wszystko. I zacząć je widzieć jako jedno z wielu narzędzi - które działa, jeśli jest odpowiednio dobrane.

Twoje dziecko to nie statystyka. To konkretna osoba, z konkretnymi cechami, w konkretnym środowisku.

I to, co zadziała na sąsiada, niekoniecznie zadziała u ciebie.

Źródła

• Frontiers in Psychology - Heterogeneous treatment effect of private tutoring on personality traits