Test węchu okazał się wadliwy. Naukowcy pokazują, jak go naprawić

Przychodzisz do lekarza z problemami z węchem. Dostajesz test - 16 zapachów do rozpoznania.

Tylko że część z nich rozpozna prawie każdy - nawet z kiepskim węchem. A przy innych nawet osoby ze świetnym czuciem strzelają losowo.

Naukowcy przeanalizowali jeden z najczęściej używanych testów węchu na świecie - Sniffin' Sticks. I odkryli coś niepokojącego: narzędzie, któremu lekarze ufają od lat, ma poważne luki.

Jak działa test i dlaczego ma znaczenie

Sniffin' Sticks składa się z trzech części. Najpierw sprawdzasz, czy w ogóle coś czujesz (próg wykrywalności). Potem - czy potrafisz odróżnić zapachy (dyskryminacja). Na końcu - czy umiesz je nazwać (identyfikacja).

Ta ostatnia część to 16 zapachów. Do każdego dostajesz cztery opcje odpowiedzi. Quiz jak w szkole.

Test używają lekarze, psycholodzy, neurolodzy. Pomaga diagnozować problemy z węchem po COVID-19, choroby neurodegeneracyjne - Parkinson, Alzheimer - urazy głowy. Węch to nie tylko komfort. To marker zdrowia mózgu.

Gdzie tkwi problem

Zespół z University of Pennsylvania postanowił sprawdzić, jak naprawdę działają poszczególne pytania. Użyli metody zwanej teorią odpowiedzi na pozycję - brzmi naukowo, chodzi o jedno: czy każde pytanie mierzy to, co powinno?

Przebadali 1 283 osoby. Wiek od 5 do 90 lat. Różne grupy - dzieci, seniorzy, zdrowi, pacjenci z problemami neurologicznymi.

I tu zaczęło się robić ciekawie.

Niektóre zapachy okazały się tak łatwe, że prawie wszyscy je zgadywali. Inne - tak trudne, że nawet ludzie ze świetnym węchem mieli problem. Efekt? Test nie mierzy precyzyjnie. Rozmywa różnice między lekkim a poważnym upośledzeniem węchu.

Które zapachy sprawiają kłopot

Naukowcy wyłapali konkretne problemy:

Za łatwe: Niektóre zapachy rozpoznawało prawie 90% badanych. To jak pytanie na egzaminie, na które wszyscy znają odpowiedź - nie mówi nic o poziomie wiedzy.

Za trudne: Część zapachów zgadywało mniej niż 30% osób. Tu nawet osoby ze zdrowym węchem strzelały na ślepo.

Mylące opcje: Przy niektórych pytaniach opcje były tak podobne (albo tak różne od rzeczywistego zapachu), że wybór zamieniał się w loterię.

Weź cynamon - rozpoznawało go ponad 85% badanych. Niezależnie od tego, czy ich węch był dobry czy słaby. Z kolei terpentynę (rozpuszczalnik używany w malarstwie) zgadywało zaledwie 25% osób. Nawet ci z perfekcyjnym wynikiem w pozostałych pytaniach.

Co to oznacza w praktyce

Jeśli test ma pytania zbyt łatwe i zbyt trudne, przestaje być precyzyjny. Osoba z lekkim upośledzeniem węchu może dostać taki sam wynik jak ktoś z poważnym problemem - pytania nie wyłapują subtelnych różnic.

To jak waga, która pokazuje tylko "lekki", "średni" i "ciężki" zamiast konkretnych kilogramów. Dla lekarza - problem. Decyzje o leczeniu opierają się na dokładnych pomiarach.

Badanie pokazało też, że wiek ma znaczenie. Starsze osoby radziły sobie gorzej - nie zawsze z powodu słabszego węchu. Po prostu niektóre zapachy były dla nich kulturowo obce. Młodsze pokolenia rozpoznawały je lepiej, bo częściej się z nimi stykały.

Jak naprawić test

Naukowcy zaproponowali konkretne zmiany:

Wymienić problematyczne pozycje: Zapachy zbyt łatwe lub zbyt trudne powinny zniknąć. Zamiast nich - takie, które lepiej różnicują poziomy węchu.

Dostosować opcje odpowiedzi: Przy niektórych zapachach dystraktory (fałszywe odpowiedzi) były albo zbyt oczywiste, albo zbyt mylące. Trzeba je zbalansować.

Uwzględnić kontekst kulturowy: To, co jest "oczywistym" zapachem w jednej kulturze, może być obce w innej. Test powinien to brać pod uwagę - albo używać uniwersalnych zapachów.

Stworzyć wersje dla różnych grup wiekowych: Dzieci, dorośli i seniorzy mają różne doświadczenia z zapachami. Jeden test dla wszystkich to kompromis, który obniża precyzję.

Dlaczego powinno Cię to obchodzić

Może myślisz: okej, nie jestem neurologiem. Prawda.

Jeśli kiedykolwiek stracisz węch - COVID, uraz, infekcja - ten test może decydować o tym, czy dostaniesz leczenie. I czy to leczenie będzie odpowiednio dobrane.

Węch to też wczesny sygnał ostrzegawczy dla chorób jak Parkinson czy Alzheimer. Problemy z rozpoznawaniem zapachów pojawiają się latami przed innymi objawami. Dokładny test może uratować lata życia w pełni sprawności.

Poza tym - węch to jakość życia. Jedzenie bez smaku (który w 80% zależy od węchu) to nie to samo. Niemożność wyczucia dymu, gazu czy zepsutego jedzenia to realne zagrożenie.

Co dalej

Badanie to nie ostatnie słowo - to początek. Naukowcy planują przetestować nowe wersje testu na większych grupach. Sprawdzić, czy zmiany rzeczywiście poprawią precyzję. I dostosować test do różnych populacji - nie tylko amerykańskiej.

Sniffin' Sticks to wciąż jedno z najlepszych narzędzi do oceny węchu. Jak każde narzędzie - wymaga ostrzenia. Ta analiza pokazała, gdzie są szczerby.

Teraz czas je naprawić. Test, któremu ufają lekarze na całym świecie, powinien być tak precyzyjny, jak to możliwe. Twój węch - i Twoje zdrowie - na to zasługują.

Źródła

• Frontiers in Psychology - Improving olfactory assessment: an item response theory analysis of the American English version of the Sniffin' sticks identification subtest