Zazdrość o cudzy sukces finansowy. Co tak naprawdę czujesz, gdy sąsiad kupuje nowe auto?

Twój znajomy właśnie wrzucił na Instagram zdjęcie z Malediwów. Kolega z liceum ogłosił, że kupił mieszkanie w centrum. Ktoś z Twojej branży chwali się na LinkedIn, że zamknął kontrakt wart pół miliona. I co czujesz? Jeśli mówisz, że nic – kłamiesz. Przynajmniej trochę.

Zazdrość o cudze pieniądze to jeden z najbardziej wstydliwych tematów, o których ludzie nie chcą rozmawiać wprost. Wolimy ją przykryć słowami „to nie fair", „pewnie ma znajomości", „on po prostu miał szczęście". Tymczasem to uczucie, które – odpowiednio rozumiane – może być jednym z najpotężniejszych narzędzi rozwoju, jakie masz do dyspozycji. Pod warunkiem, że przestaniesz je tłumić i zaczniesz z nim pracować.

Zazdrość nie jest tym, czym myślisz

Przez lata pracy z klientami – przedsiębiorcami, menedżerami, freelancerami – zauważam ten sam schemat. Gdy ktoś zaczyna mówić o sukcesie finansowym kogoś innego, w głosie pojawia się specyficzny ton. Trochę goryczy, trochę lekceważenia, trochę czegoś, czego nie da się łatwo nazwać. I właśnie to „coś" jest zazdrością.

Psychologowie rozróżniają dwa rodzaje zazdrości. Pierwszy to zazdrość złośliwa – chcesz, żeby tamta osoba straciła to, co ma. Drugi to zazdrość łagodna – chcesz mieć to samo co tamta osoba, ale nie kosztem jej straty. To rozróżnienie, opisane między innymi przez holenderskiego psychologa Nijego van de Vena, ma ogromne znaczenie praktyczne. Zazdrość złośliwa niszczy. Zazdrość łagodna motywuje.

Problem polega na tym, że większość z nas nie potrafi odróżnić jednego od drugiego. Wrzucamy oba do jednego worka, przyklejamy etykietkę „złe uczucie" i staramy się je jak najszybciej wyeliminować. A to błąd.

Skąd bierze się ta zazdrość i co mówi o Tobie

Mam klienta – nazwijmy go Marcin – właściciel małej firmy doradczej. Przez dwa lata obserwował, jak jego dawny wspólnik, z którym rozstał się w niezbyt miłych okolicznościach, systematycznie rośnie. Nowe biuro, nowi klienci, artykuły w branżowej prasie. Marcin był wściekły. Mówił mi, że tamten „kradnie" jego metody, że „zawsze był cwany", że „tak nie powinno działać". Pracowaliśmy razem przez kilka miesięcy i w którymś momencie Marcin powiedział coś ważnego: „Ja nie jestem wściekły na niego. Ja jestem wściekły na siebie, że nie robię tego co powinienem".

To zdanie zmieniło wszystko. Zazdrość niemal zawsze jest informacją o nas samych, nie o drugiej osobie. Mówi Ci:

Czego naprawdę pragniesz – jeśli zazdrościsz komuś wolności finansowej, to znak, że ta wolność jest dla Ciebie ważna

Gdzie widzisz swoje zaległości – zazdrość boli najbardziej tam, gdzie czujemy, że mogliśmy coś zrobić, a tego nie zrobiliśmy

Jakie masz przekonania o pieniądzach – jeśli automatycznie zakładasz, że bogaty znaczy nieuczciwy, to masz problem z przekonaniami, nie z tą bogatą osobą

Zazdrość to kompas. Pokazuje kierunek. Pytanie, czy masz odwagę w tym kierunku pójść.

Mechanizm, który sprawia, że zazdrość Cię blokuje

Jest coś, co psychologowie nazywają teorią stałej sumy (ang. zero-sum thinking) – przekonaniem, że skoro ktoś ma więcej, to Ty musisz mieć mniej. Jakby pieniędzy na świecie była ograniczona pula i każdy kawałek tortu zabrany przez kogoś innego to kawałek, którego Ty nie dostaniesz.

To przekonanie jest fałszywe, ale niesamowicie powszechne. I niszczy ludzi finansowo. Bo jeśli nieświadomie wierzysz, że sukces innych oznacza Twój brak – to ich sukces staje się Twoim zagrożeniem. A przed zagrożeniem się chronimy, nie idziemy ku niemu.

Widziałem to dziesiątki razy. Ludzie, którzy unikają branżowych konferencji, bo „tam będą ci, którzy odnieśli sukces i będzie mi wstyd". Którzy nie obserwują topowych graczy w swojej niszy, bo „tylko się denerwują". Którzy celowo nie śledzą zarobków innych, bo „to złe dla psychiki". Tymczasem robią dokładnie odwrotność tego, co powinni – odcinają się od informacji i środowisk, które mogłyby im pomóc.

Zazdrość napędza unikanie, a unikanie napędza stagnację. To zamknięte koło, które wymaga świadomego przerwania.

Jak przekuć zazdrość w konkretne działanie

Nie powiem Ci, żebyś „myślał pozytywnie" albo „celebrował sukcesy innych". To są rady, które brzmią ładnie na slajdach, a w praktyce nie działają, bo ignorują emocje. Zamiast tego – kilka kroków, które faktycznie pomagają.

Krok 1: Nazwij to, czego naprawdę chcesz

Kiedy poczujesz zazdrość, zamiast ją odpychać, zadaj sobie jedno pytanie: Co dokładnie wywołuje we mnie to uczucie? Nie „on ma dużo kasy", tylko precyzyjnie. Wolność wyboru? Bezpieczeństwo? Uznanie? Status? Możliwość podróżowania? Praca bez szefa? Im dokładniej to nazwiesz, tym lepiej wiesz, czego tak naprawdę szukasz.

Krok 2: Zrób z obiektu zazdrości mentora

To może być trudne, ale jest skuteczne. Zamiast patrzeć na osobę, której zazdrościsz, jak na wroga lub szczęściarza – zacznij patrzeć jak na dowód, że to, czego chcesz, jest osiągalne. Ona lub on już to zrobiła. To znaczy, że da się. Następne pytanie: jak to zrobiła? Co możesz się od niej nauczyć?

Marcin, o którym wspomniałem wcześniej, zrobił dokładnie to. Zaczął śledzić bloga swojego byłego wspólnika. Nie z masochizmu, tylko z ciekawości. I po kilku miesiącach sam powiedział: „Widzę, co robi dobrze. I widzę, co mogę zrobić lepiej".

Krok 3: Sprawdź swoje przekonania o pieniądzach

Zapytaj siebie szczerze: Co myślę o bogatych ludziach? Co myślę o zarabianiu dużych pieniędzy? Jeśli gdzieś w środku wierzysz, że „pieniądze psują ludzi", „bogaci są nieuczciwi" albo „nie wypada zarabiać za dużo" – to masz problem głębszy niż zazdrość. Masz konflikt wartości, który będzie Cię sabotował na każdym kroku.

Przekonania o pieniądzach kształtują się zazwyczaj w dzieciństwie. Co słyszałeś w domu o zarabianiu? Co widziałeś? To są pytania, które warto sobie zadać – najlepiej z pomocą kogoś, kto pomoże Ci to uczciwie przeanalizować.

Krok 4: Porównuj się z sobą, nie z innymi

Wiem, że to To przypomina truizm. Ale jest konkretna technika, która za tym stoi. Zamiast porównywać swój wynik z wynikiem kogoś innego, porównuj swój obecny wynik z własnym wynikiem sprzed roku, sprzed trzech lat, sprzed pięciu lat. Ile zarabiałeś wtedy? Co umiałeś? Ile klientów miałeś? Jaka była Twoja sytuacja finansowa?

To porównanie daje Ci realny obraz progresji. I często okazuje się, że postąpiłeś o wiele dalej niż myślisz – tyle że porównywanie się z innymi całkowicie to zasłoniło.

Krok 5: Działaj, nie analizuj w nieskończoność

Zazdrość lubi się zamieniać w rozpamiętywanie. Godzinami analizujesz, dlaczego tamten ma więcej, co jest niesprawiedliwe, jak to wszystko działa. To marnotrawstwo energii. W momencie, gdy poczujesz zazdrość i już ją nazwałeś – zrób jedną konkretną rzecz w kierunku tego, czego chcesz. Jedną. Nie dziesięć. Jedną.

Zadzwoń do potencjalnego klienta. Napisz jeden akapit do oferty, którą odkładasz. Umów się na kawę z kimś, kto jest tam, gdzie chcesz być. Jeden krok rozbija paraliż i zamienia energię zazdrości w energię działania.

Moje własne doświadczenie z zazdrością

Byłem psychologiem i trenerem od ponad dekady, gdy jeden z moich rówieśników wydał książkę, która stała się bestsellerem. Dobrze znałem tę osobę, wiedziałem, ile włożyła pracy – i mimo to poczułem coś, co trudno opisać inaczej niż zazdrość. Miałem wrażenie, że moje lata pracy nagle przestały się liczyć, bo ktoś zrobił coś głośniejszego.

Przez kilka tygodni nosiłem to w sobie. Aż w końcu usiadłem i zadałem sobie pytanie, które zadaję klientom: czego tak naprawdę chcę? I odpowiedź była prosta. Chciałem napisać własną książkę. Wiedziałem to od lat, odkładałem to na później. Sukces tamtej osoby był jak lustro – pokazał mi, że dalej czekam zamiast działać. Rok później napisałem „Na Własnych Zasadach". Zazdrość była pierwszym ogniwem w łańcuchu, który do tego doprowadził.

Nie mówię tego po to, żeby brzmiało pięknie. Mówię to, bo chcę, żebyś wiedział, że to uczucie nie wyklucza Cię z grona normalnych ludzi. Doświadczają go wszyscy – włącznie z tymi, którym się powodzi. Różnica jest tylko w tym, co z nim robisz.

Co zrobić zaraz po przeczytaniu tego tekstu

Jedno ćwiczenie. Weź kartkę i napisz odpowiedź na trzy pytania:

Komu ostatnio zazdrościłem i czego konkretnie?

Co to mówi o tym, czego naprawdę chcę?

Jedną rzecz, którą mogę zrobić w tym tygodniu, żeby pójść w tym kierunku?

Nie wysyłaj mi tych odpowiedzi. Nie musisz ich nikomu pokazywać. Napisz je dla siebie. I zrób tę jedną rzecz.

Zazdrość nie jest Twoim wrogiem. Jest informacją. Pytanie tylko, czy masz odwagę jej posłuchać.

Źródła

van de Ven, N., Zeelenberg, M., Pieters, R. (2011). Leveling Up and Down: The Experiences of Benign and Malicious Envy. Emotion, 11(3), 419–429.

Crusius, J., Lange, J. (2014). What catches envious eyes? Attentional biases within malicious and benign envy. Journal of Experimental Social Psychology, 55, 1–11.

Salovey, P., Rodin, J. (1984). Some antecedents and consequences of social-comparison jealousy. Journal of Personality and Social Psychology, 47(4), 780–792.

Festinger, L. (1954). A theory of social comparison processes. Human Relations, 7(2), 117–140.

Belk, R. W. (2011). You are what you can access: Sharing and collaborative consumption online. Journal of Business Research, 67(8), 1595–1600.