Dlaczego ludzie zdradzają – prawda, której nikt nie chce usłyszeć

Zdrada boli tak bardzo, że większość ludzi woli wierzyć w proste wyjaśnienia. On był egoistą. Ona go nie szanowała. Po prostu trafili na kogoś lepszego. Tyle że rzeczywistość jest o wiele bardziej skomplikowana – i o wiele mniej wygodna. Po osiemnastu latach pracy z ludźmi w gabinetach, na salach szkoleniowych i przy kawie po sesjach coachingowych, mogę powiedzieć jedno: zdrada rzadko kiedy jest o seksie. Prawie zawsze jest o czymś zupełnie innym.

Zdrada nie zaczyna się w łóżku

Zanim ktokolwiek zdradzi fizycznie, zdradza emocjonalnie. I to nie raz, nie dwa – tylko przez miesiące, a czasem lata. Znam historię pewnego mężczyzny – nazwijmy go Marek – który po dwunastu latach małżeństwa miał romans z koleżanką z pracy. Kiedy przyszedł do mnie, był przekonany, że po prostu „zakochał się". Dopiero po kilku sesjach przyznał, że przez ostatnie trzy lata czuł się w swoim domu jak lokator. Bez rozmów, bez czułości, bez poczucia, że ktokolwiek go widzi jako człowieka – nie tylko jako źródło dochodu i ojca dzieci.

Nie mówię tego, żeby usprawiedliwiać Marka. Zdrada to wybór – zawsze. Mógł rozmawiać, mógł wyjść z związku, mógł zgłosić się na terapię pary. Tego nie zrobił. Zrobił coś łatwiejszego. I właśnie na tym polega problem.

Psychologia od lat pokazuje, że zdrady najczęściej poprzedza długotrwałe poczucie niedostrzeżenia, braku więzi emocjonalnej lub frustracji w związku. Badania Shirley Glass, jednej z najbardziej uznanych badaczek zdrady, wykazały, że ponad 80% osób, które zdradziły, opisywało swój związek jako „emocjonalnie pusty" na długo przed tym, zanim doszło do romansu fizycznego.

Pięć prawdziwych powodów, dla których ludzie zdradzają

Przez lata zebrałem spory katalog powodów. Nie ze statystyk – z rozmów z prawdziwymi ludźmi. Oto te, które pojawiają się najczęściej:

1. Głód bycia widzianym

Człowiek potrzebuje być widziany. Naprawdę widziany – nie jako rola (mąż, żona, matka, partner), ale jako konkretna osoba z pragnieniami, lękami i historią. Kiedy tego brakuje w związku, a pojawia się ktoś, kto patrzy w oczy i pyta „jak się czujesz?" – to działa jak narkotyk. Nie chodzi o to, że ta druga osoba jest lepsza. Dlatego, że daje coś, czego ktoś desperacko potrzebuje.

2. Ucieczka przed samym sobą

To jeden z najbardziej bolesnych powodów – i jeden z najrzadziej przyznawanych. Romans daje złudzenie nowego życia. Nowej tożsamości. W nowym związku nie ma jeszcze rachunków do opłacenia, historii kłótni, teściów do odwiedzania ani rozczarowań do przetrawiania. Jest tylko świeżość i ekscytacja. To nie miłość – to ucieczka od siebie i od swojego życia. Tyle że ucieczka nigdy nie trwa wiecznie. Problemy wracają, bo wracamy my – a my się nie zmieniamy, tylko zmieniamy scenografię.

3. Niska samoocena szukająca potwierdzenia

To dotyczy zarówno kobiet, jak i mężczyzn. Osoba z głęboko zakorzenionym przekonaniem „nie jestem wystarczająco dobry/dobra" często szuka zewnętrznego potwierdzenia swojej wartości. Komplementy, pożądanie, zainteresowanie kogoś nowego – to działa jak chwilowe lekarstwo na chroniczny ból. Oczywiście nie leczy. Ale na chwilę przynosi ulgę. I dlatego jest tak uzależniające.

4. Nierozwiązane konflikty w związku

Są pary, które przez lata nie rozmawiają o tym, co je boli. Zamiast tego nakładają kolejne warstwy milczenia, dystansu i pretensji. Romans staje się wtedy – paradoksalnie – sposobem na wyrównanie rachunków. Nie zawsze świadomym. Często jest to desperacka próba poczucia czegokolwiek w związku, który dawno przestał być żywy.

5. Okazja i brak granic

Nie każda zdrada ma głęboki psychologiczny kontekst. Część z nich zdarza się dlatego, że ktoś nie wyznaczył sobie granic, znalazł się w odpowiednim miejscu i czasie, i po prostu nie powiedział „nie". Alkohol, delegacja, zbyt bliskie koleżeństwo w pracy – to nie są wymówki, to są okoliczności, które ujawniają brak wcześniejszej decyzji o tym, jak chcemy się zachować, kiedy pojawi się pokusa.

Co nauka mówi o zdradzie – bez owijania w bawełnę

Neuronauka dostarcza kilku niewygodnych wniosków. Zakochanie – i wczesna faza romansu – aktywuje w mózgu dokładnie te same obszary co uzależnienie od substancji psychoaktywnych. Dopamina, noradrenalina, oksytocyna – to koktajl, który sprawia, że racjonalne myślenie schodzi na dalszy plan. Dosłownie. Kora przedczołowa, odpowiedzialna za ocenę konsekwencji, jest w tym stanie mniej aktywna.

To nie znaczy, że człowiek nie ponosi odpowiedzialności za swoje wybory. Znaczy tylko, że rozumiemy mechanizm – i że warto go znać, żeby móc się przed nim świadomie bronić.

Badania przeprowadzone przez Roberta Weissa, terapeutę specjalizującego się w uzależnieniach seksualnych i zdradzie, pokazują, że u osób z historią traum emocjonalnych z dzieciństwa ryzyko zdrady jest statystycznie wyższe. Nie chodzi o to, że są „złymi ludźmi" – dlatego, że mają nieuzdrowione rany, które szukają ulgi w destrukcyjny sposób.

Co robić, kiedy zdrada już się wydarzyła

Tutaj muszę być bezpośredni, bo widzę dużo złych rad w tej kwestii.

Jeśli zdradziłeś lub zdradziłaś – pierwsza i najtrudniejsza praca to szczerość wobec siebie. Nie „co mi odbiło", ale „czego mi brakowało, co we mnie pozwoliło na ten wybór?". Bez tej refleksji historia się powtórzy – może w tym związku, może w kolejnym.

Jeśli zostałeś zdradzony – masz pełne prawo do bólu, złości i czasu na decyzję. Nikt nie powinien ci mówić, że masz wybaczyć i zapomnieć, ani że musisz natychmiast kończyć związek. Obie te skrajności są złym doradcą. Jedyne, co powinieneś lub powinnaś zrobić od razu, to nie podejmować żadnych dużych decyzji pod wpływem ostrego bólu.

Kilka konkretnych kroków, które warto rozważyć:

Daj sobie czas na przeżycie emocji – zdrada to trauma. Traktuj ją jak traumę, nie jak problem do natychmiastowego rozwiązania.

Porozmawiaj z psychologiem lub terapeutą – najlepiej indywidualnie, zanim zdecydujesz o terapii pary. Musisz najpierw wiedzieć, czego ty chcesz.

Zadaj sobie trudne pytanie – czy chcę ratować ten związek dlatego, że jest mi w nim dobrze, czy dlatego, że boję się samotności lub zmiany?

Jeśli decydujesz się na odbudowę – bez pełnej przejrzystości i gotowości zdradzającego partnera do pracy nad sobą, to nie odbudowa, to odkładanie nieuchronnego.

Jeśli decydujesz się na rozstanie – to też jest uczciwy wybór. Nie każdy związek warto ratować.

Moje własne obserwacje po osiemnastu latach pracy

Powiem wam coś, czego nie znajdziecie w podręcznikach. Ludzie, którzy zdradzają, bardzo rzadko są „złymi ludźmi". Są ludźmi, którzy nie nauczyli się lepszego sposobu radzenia sobie z niezaspokojonymi potrzebami. Są ludźmi, którzy nie potrafią rozmawiać wprost o tym, czego im brakuje. Są ludźmi, którzy boją się konfliktu, odrzucenia, a jednocześnie umierają z pragnienia bliskości.

Pamiętam kobietę – pracownicę korporacji, dwie dekady w związku, dwoje dzieci – która zdradziła swojego męża z jego najlepszym przyjacielem. Kiedy zapytałem ją, dlaczego właśnie z nim, odpowiedziała po długiej ciszy: „Bo rozmawiał ze mną. Naprawdę rozmawiał." Jej mąż był dobrym człowiekiem. Pracował, dbał o rodzinę, był obecny fizycznie. Emocjonalnie – od lat go nie było.

Ta historia nie stawia nikogo w dobrym świetle. Ona powinna była rozmawiać, stawiać granice, szukać pomocy. On powinien był dostrzec, co się dzieje. Oboje wybrali łatwiejszą drogę – tyle że ich łatwiejsze drogi prowadziły w zupełnie różnych kierunkach.

Zdrada niszczy zaufanie. Zaufanie odbudowuje się latami – jeśli w ogóle. I nie odbudowuje się przez obietnice ani przez kontrolowanie drugiej osoby. Odbudowuje się przez systematyczne, codzienne działania spójne ze słowami. Przez zmianę – prawdziwą, nie deklarowaną.

Jeśli jesteś w związku i czujesz, że coś powoli się psuje – nie czekaj na zdradę jako sygnał ostrzegawczy. To najtwardszy możliwy sposób na obudzenie się. Rozmawiaj teraz. Idź na terapię teraz. Zadbaj o siebie i o relację teraz. Bo zapobieganie jest zawsze łatwiejsze niż naprawianie.

A jeśli już po wszystkim – pamiętaj, że każda historia ma rozdział dalej. Nawet te najcięższe.

Źródła

Glass, S. P. (2003). Not "Just Friends": Rebuilding Trust and Recovering Your Sanity After Infidelity. Free Press.

Weiss, R. (2015). Closer Together, Further Apart: The Effect of Technology and the Internet on Parenting, Work, and Relationships. Gentle Path Press.

Fisher, H. (2004). Why We Love: The Nature and Chemistry of Romantic Love. Henry Holt and Company.

Perel, E. (2017). The State of Affairs: Rethinking Infidelity. Harper. (Polskie wydanie: Stan pożądania. Nowe spojrzenie na zdradę, Wydawnictwo Czarna Owca, 2018.)

Johnson, S. M. (2008). Hold Me Tight: Seven Conversations for a Lifetime of Love. Little, Brown Spark.